waren er nodig om hét symbool van Parijs vorm te geven, de beroemde iconische toren van Gustave Eiffel te doen verrijzen. Vreemd genoeg is hij trouwens niet de ontwerper van de toren, maar enkel de realisator, als directeur van het bouwbedrijf dat de toren heeft gebouwd.

Frankrijk had grote behoefte aan een symbool, een “landmark” als markering van de entree van de nieuwe Universele Expositie, die we nu beter kennen als Wereldtentoonstelling. Bovendien had nog maar 18 jaar eerder de nationale trots een forse deuk opgelopen in de (door ons bijna vergeten) Frans-Duitse oorlog, waarbij het Franse keizerrijk onder de v
oet was gelopen door de legers van kanselier Bismarck. Een spectaculair voorbeeld van innovatieve bouwkunst was meer dan welkom.

Eiffel had met zijn bouwbedrijf inmiddels laten zien dat hij uitstekend met het relatief nieuwe bouwmateriaal gietijzer overweg kon, door de realisatie van diverse spectaculaire bruggen, die in die jaren de grootste van de wereld waren.

Een van Eiffels bruggen, destijds de grootste ter wereld.

Een van Eiffels bruggen, destijds de grootste ter wereld.

Hij sleepte de opdracht om de toren te bouwen in de wacht, en kon zich uitleven in de realisatie ervan. Voor de bouw was een jaar gerekend. Om de tot dan toe hoogste toren ter wereld te bouwen. Die korte bouwtijd bleek onhaalbaar, maar de toren was wel degelijk klaar voor de opening van de tentoonstelling in 1889.

Die toch behoorlijk snelle bouwtijd kon gehaald worden, doordat veel onderdelen al vooraf waren geprefabriceerd in staalfabrieken die elders in Parijs waren gesitueerd. Daar werden de afzonderlijke balken in elkaar gezet, zodat ze op de bouwplek alleen maar aan elkaar gemonteerd hoefden te worden.

Doordat er enorm veel tijd in de voorbereiding en uitwerking van alle details is geïnvesteerd (meer dan vijfduizend tekeningen door vijftig ingenieurs!) leidde die prefabricatie, voor die tijd een unieke aanpak, tot de razendsnelle opbouw, waarbij je letterlijk per dag de toren kon zien groeien. Beroemd zijn de foto’s van de diverse stadia van de bouw, die vanaf juli 1887 tot en met maart 1889 de gestage groei tonen.

maart 1888

maart 1888

 

augustus 1888

augustus 1888

 

december 1888

december 1888

De samenstelling van de afzonderlijke onderdelen is een prachtig staaltje vernieuwende ingenieurskunst. Deze techniek was al in de veertiger jaren van de negentiende eeuw ontwikkeld, voor het helaas verloren gegane Cristal Palace in Londen, ook gebouwd voor een wereldtentoonstelling trouwens. Bij Eiffels toren werd deze relatief jonge techniek in al zijn mogelijkheden benut. Je zou kunnen zeggen dat hij volledig volwassen is geworden.

Een van de interessantste ontwikkelingen is dat er geen massieve balken zijn toegepast. Zelfs de machtige hoofddragers van de toren, die van een afstand volledig massief lijken te zijn, zijn samengesteld uit vele kleinere onderdelen. Vooral alle tussenliggende en verstijvende balken zijn ongekend licht van karakter geworden. In plaats van massieve gietijzeren balken werden deze werden opgebouwd met 4 lichte hoekijzers. Deze hoekijzers werden met nog lichtere diagonaal bevestigde hoekijzers tot een enorm draagkrachtige balk geklonken. Eigenlijk een van de oudste toepassingen van een vakwerkspant.

img_1785

img_1799

van onderaf: een enorme transparantie, uitstekend geschikt voor verlichting.

van onderaf: een enorme transparantie, uitstekend geschikt voor verlichting.

Deze constructiewijze leidde tot een enorme gewichts-, materiaal en kostenbesparing. Tegelijk kreeg de toren een ongelooflijk fragiel en transparant uiterlijk. Terwijl door deze vernuftige manier van balkopbouw de spanten, balken en koppelingen toch tientallen keren zo sterk werden, dan je op basis van het toegepaste materiaal zou verwachten.

Door de prefabricatie in de fabriek hoefden op de bouwplaats uiteindelijk minder dan de helft van al die 2,5 miljoen klinknagels geplaatst te worden. Dat bood grote voordelen. Het bevestigen van een klinknagel moet namelijk door 2 mensen tegelijk gedaan worden, waarbij door de een een roodgloeiend hete nagel in het gat wordt gestopt, uiteraard met een tang, waar de ander de nagel dichtslaat, klinkt, en daarmee de verbinding maakt. Hoe minder nagels, hoe minder kolen, dus vuur op de bouwplaats. Hoe meer nagels gestandaardiseerd in de fabriek geplaatst worden, hoe minder risico voor de bouwlieden op de steigers, die onder de meest idiote hoeken de nagels zouden moeten klinken, en dus hoe hoger de bouwsnelheid.

Aldus kon in recordtempo een groots symbool gerealiseerd worden, dat nog steeds de stad domineert, en waarop het nog steeds een feest is te genieten van het uitzicht. Je moet je echter wel realiseren dat de toren zo haar “nukken” heeft. Een anekdote uit eigen beleving: tijdens een van mijn bezoeken aan het hoogste platform, op meer dan 300 m. hoogte, meldde mijn reisgezel te weinig gegeten te hebben, want ze stond te trillen op haar benen. Ik moest haar constatering ontkrachten: het waren niet haar benen, maar de toren onder haar die trilde, vanwege een behoorlijk forse wind op die hoogte. Tja, dat moet je op dat moment dan even accepteren. Een tikje griezelig was het wel, maar als een toren al zoveel stormen heeft doorstaan, zal die wind ook wel getrotseerd kunnen worden.

Genieten van de ondergaande zon?

Uitzicht op de ondergaande zon?

Voor mijn eigen, lang geleden, eerste bezoek aan de toren ben ik door een kennis getipt op de beste manier om het uitzicht te ondergaan. Die manier laat ik je ook graag beleven. Nieuwsgierig geworden? Lees hier over mogelijkheden om met mij die ontdekking te ondergaan.

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.