Place Royale, de oorspronkelijke benaming voor wat intussen Place des Vosges is gaan heten.

Het plein werd in de vroege zeventiende eeuw aangelegd, en vormt daarmee één van de eerste stadspleinen in Europa. In die tijd bestonden steden nog hoofdzakelijk uit een wirwar van steegjes, wat bredere straten en de marktpleinen, waar de namen in diverse steden nog van bestaan: vismarkt, graanmarkt, nieuw of oude markt of korenmarkt.

Dit plein was het eerste dat bewust als plein werd gebouwd. En ook als eenheid werd ontworpen dankzij een koninklijk decreet dat de gelijkvormigheid van de gevels verordonneerde. Gelijke gevelindeling, gelijke steilte van de daken, identiek materiaal gebruik etc. Het was eigenlijk een welstandsnota ver avant la lettre. De eenheid is kristalhelder langs het gehele plein, met uitzondering van 2 paviljoens: dat van de Koning en de Koningin. De tijd van de gelijkheid was nog niet aangebroken, daar moest nog bijna 2 eeuwen op gewacht worden. Deze beide paviljoens steken dan ook ongeveer een etage hoger uit boven de overige paviljoens.

Het paviljoen van de Koningin, net wat hoger, net wat rijker

Toch komt ook hier een fraai staaltje ontwerptechniek om de hoek kijken, want In de hoofdlijn zijn beide koninklijke paviljoens gelijk aan alle andere. Weliswaar zijn de gevels net een tikje rijker dan de overige, iets uitgesprokener in de detaillering, maar de hoofdafmetingen zijn gelijk. Echter, deze 2 paviljoens zijn op bovenop een soort triomfboog geplaatst, die tegelijkertijd de hoofdtoegang tot het plein vormt. Een even slimme als noodzakelijke oplossing. En wellicht zit er zelfs nog een symbolisch tintje aan deze toegangen: door onder de koninklijke paviljoens door te moeten, bleef de bezoeker zich bewust van zijn status: te allen tijde ondergeschikt aan de koning.

Nou ja, te allen tijde? Dat bleek eind 18e eeuw bij de Franse Revolutie toch beperkt te zijn, want er kwam een einde aan de Monarchie, toen Lodewijk de Zestiende in 1793 onthoofd werd. Uiteraard kon / mocht de naam Place Royale toen ook niet meer blijven bestaan. Het plein kreeg poetische namen als: plein van het artilleriepark, plein van de wapenfabricage, plein van de onverdeelbaarheid (klinkt bijna Noord-Koreaans). Uiteindelijk wordt er in 1800 een beloning gezet op de naam: het eerste van de nieuw gevormde Franse departementen dat belasting aan de nieuwe staat af draagt mag zijn naam aan het plein verbinden. Het departement Vogezen in Oost-Frankrijk is de eerste en de naam Place des Vosges is geboren.

Hoewel de architectuur identiek lijkt blijkt bij nauwkeurige beschouwing dat dit helemaal niet zo is. De ramen van het ene paviljoen zijn soberder uitgevoerd dan van het andere, waar de vensters een hanekam hebben gekregen. Hetzelfde zie je bij de arcades onder de paviljoens. Er zijn subtiele verspringingen waar te nemen in de lijsten die over de gevel lopen. Balkonhekken hebben ander, meer of minder gedetailleerd siersmeedwerk. Enzovoort. Hoe langer je naar de gevels kijkt, hoe meer verschillen je ontdekt, je kunt er bijna een spel van maken. Het toont dat er gespeeld is met de bepalingen uit de koninklijke verordening, en het toont dat er meerdere architecten zich met de realisatie van het plein hebben bemoeid. Fascinerend om te ontdekken.

Gelijkvormig en identiek? Zoek de verschillen…

Zoek de verschillen 2.
Let vooral op de horiziontale lijnen

Een curieuze bouwfout is nog waar te nemen aan het paviljoen 16: de gevel is uitgezakt… Het eerste raam aan de rechterzijde loopt naar links toe af, het derde raam loopt juist naar links toe weer op. De breedte van de gootlijst volgt deze zakking, en is ter plaatse van het tweede raam ineens veel groter dan bij het eerste en derde raam. Idioot! Wat is hier gebeurd? Is dit een bewuste architecturale grap? Zeker niet! Dit zou aan een koninklijk plein beslist niet toegestaan worden.

Een curieuze verzakking midden in een paviljoen.

Ik vermoed dat hier sprake is van een onderschatting van de ondergrond. Waarschijnlijk heeft hier een kanaal, gracht of brede sloot gelopen, voordat het plein gebouwd werd. Deze waterloop is gedempt, maar men is te snel gaan bouwen, en al tijdens de bouw is de gevel als het ware in de geul gezakt, doordat de grond nog onvoldoende stabiel was. Waarschijnlijk wel aangestampt, maar nog onvoldoende ingeklonken. Dat verklaart ook waarom de gootlijst wel horizontaal ligt, maar in dikte verloopt.

Het raam is nog recht gezet en de daklijst horizontaal gemaakt

Het plein is een heerlijke oase van rust geworden op een steenworp afstand van de Rue St. Antoine, die een stukje verder in de Rue de Rivoli uitloopt. Heerlijk om er even rustig te verpozen en je sandwich te nuttigen.

Het zal ook om die reden en vanwege de status zijn, dat diverse beroemdheden uit de Franse geschiedenis hier hebben gebivakkeerd: Kardinaal de Richelieu, Victor Hugo, of recenter: Dominique Strauss-Kahn. Alleen, ondanks de oorspronkelijke naam, de koning noch de koningin heeft hier ooit verbleven. Desondanks, als gewone passant kun je hier vorstelijk relaxen.

2 antwoorden
  1. J.h.Guinée
    J.h.Guinée zegt:

    Dit beroemde plein is heel bekend voor mij. In het verleden heb ik er verschillende keren rond gelopen en op een bank gezeten.
    Helaas is dat voorbij, gezien mijn leeftijd gaat dat niet meer, maar het plein blijft voor mij UN BEAU SOUVENIR !o
    Ma

    Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.