Tijdens een recent bezoek aan Parijs mocht een rondgang langs de Notre Dame natuurlijk niet ontbreken. Hoe zou het nu met de kathedraal zijn, 9 maandan na de onvoorstelbare brand? Zou er al iets van de wederopbouw te zien zijn? Met nieuwsgierigheid daalden we naar het Île de la Cité af om het te bekijken.

Wat direct in het oog sprong was dat het grote steiger, dat om de verloren vergane vieringtoren was opgetrokken en dat de val van dit fraaie element had gebroken tijdens de brand, nog volledig aanwezig was. Er was geen enkele steigerpijp gesloopt. Erg vreemd… Want je zou juist verwachten dat dat steigerwerk, dat behoorlijk vervormd is geraakt en niet meer betreden kan worden zo snel mogelijk gedemonteerd zou worden. Of is de onmogelijkheid het te betreden de reden dat het er nu nog staat? Maar waarom zo lang dan nog? Zou er een andere reden zijn?

Biedt dat enorme frame van stalen pijpen ondanks de verwrongenheid misschien een zekere mate van samenhang in de constructie van het gebouw? Een soort “lamme helpt de blinde”-constructie? Dat zou betekenen dat er nog steeds grote twijfels zijn over de stabiliteit van het gebouw.

Het bleek verder dat er nog niets was gedaan aan wederopbouw. Er wordt nu enkel geconsolideerd. Het verrast mij eerlijk gezegd niet. Immers, zo’n enorme brand in zo’n oud gebouw, dat vanuit de constructie zo fragiel is, dat moet tot behoorlijke inwendige schade en levensgrote risico’s voor het voortbestaan van het gebouw leidden. Ik schreef eerder al over de in mijn ogen geweldige inventieve acties van de brandweer die het gebouw de brand hebben laten doorstaan, nu is het aan de restaurateurs om het ook daadwerkelijk in stand (letterlijk) te houden en weer terug te brengen naar een veilige staat, waarin de miljoenen bezoekers het gebouw weer kunnen bezoeken.

Over het gebouw is een tentdoek gespannen om het regenwater niet nog meer schade aan te laten richten. Dat is wellicht wel het allerbelangrijkste: het droog houden van het gebouw. Alle vocht dat binnendringt vormt een sluipmoordenaar, die in eerste instantie onzichtbare maar op termijn rampzalige schade kan aanrichten. Al direct na de brand was men begonnen met het plaatsen van grote tralieliggers, waarover nu dan een tentdoek is gespannen.

Aan het koor en transept zijn echter reusachtige balken te zien, die aldaar het tentdoek dragen. Ik heb geen idee waarom voor het schip een andere werkwijze is gekozen dan bij het koor en transept.

Opvallend is ook, dat alle luchtbogen van een eigen ondersteuningsconstructie zijn voorzien. Elke boog is opgevuld met een traliewerk van balken, in zichzelf een stabiele constructie vormend. Imposant om te zien, en het geeft eens te meer een goede indruk van de enorme grootte van deze luchtbogen. Mijn visie is dat men op deze manier de luchtbogen ontlast, en daarmee de druk op de hoge muren van de kerk vermindert. Zeker waar gewelven zijn ingestort, gelukkig maar op een klein aantal plekken, kan de druk van zo’n luchtboog de muur naar binnen drukken, hetgeen een kettingreactie kan inleiden, en de kathedraal alsnog doet instorten.

Ook de eenzaam oprijzende topgevels van het schip (tussen de torens) en de transeptarmen zijn van kolossale steunconstructies voorzien. Logisch, want deze gevels zijn normaal gesproken verankerd aan de kapspanten, en krijgen daarmee hun stabiliteit. Maar ja, die kapspanten zijn dus verdwenen.

Grote delen van de gevels zijn verdwenen in netten of zijn aanvullend verstijfd met spanbanden en blokken. De vensters zijn allemaal gedemonteerd, de vensteropeningen nu afgeschermd van buiten met grote zeilen, met hierin doorzichtige stroken plastic om daglicht in de kerk te brengen. Curieus vind ik dat deze zeilen ook weer zijn gespannen, tegen de gevel, en daarmee dus niet voor een 100% weerbestendige afdichting zorgen. In eigenhandig uitgevoerde venster-restauraties heb ik zelf altijd volledig dichte beplating in de vensteropening laten plaatsen, niet alleen om regen buiten te houden, maar ook ongewenste gevederde schepsels. De hier gekozen oplossing komt op mij wat provisorisch over, zeker gelet op de verwachting dat deze afdichtingen minstens enkele jaren aanwezig zullen blijven.

De oorzaak van de brand is overigens nog steeds in nevelen gehuld. Ik vermoed dat die nooit naar buiten zal komen. Wat er ook is gebeurd, dat er menselijk handelen aan ten grondslag heeft gelegen lijkt zeer voor de hand te liggen. Dat naar buiten brengen zal zo’n schandaal en verontwaardiging veroorzaken, dat er weleens hoge hoofden zouden kunnen sneuvelen. Doofpot? Wellicht… Maar het is misschien beter om een sentiment van verlies en rouw in stand te houden, dan de negativiteit van een schandaal en verontwaardiging op te wekken. Persoonlijke visie mijnerzijds, u hoeft het er niet mee eens te zijn.

Alles bij elkaar maakt de kathedraal nu een troosteloze indruk. Hoe lang gaat het duren om de restauratie te voltooien? Ik geloof niet dat het gebouw voor de Olympische Spelen van 2024 gereed zal zijn. Zeker niet nu er al bijna een jaar voorbij is, en er louter geconsolideerd is. Ik verwacht veel eerder dat er 20 jaar nodig is om alles weer in orde te brengen. En die beloofde financiële bijdrages dan? Met een miljard euro kan het project toch een enorme boost gegeven worden? Jawel, maar dat geld moet dan wel daadwerkelijk ontvangen worden, niet blijven steken in prachtige toezeggingen! Er schijnt nu amper 40 miljoen ontvangen te zijn! Een schijntje ten opzichte van wat nodig is. Bovendien betreft het hoofdzakelijk handwerk en hoog-specialistisch werk, aan een zeer fragiel gebouw. Tijd is dan je beste vriend! Nee, als ik een verwachting mag uitspreken, dan zien we eerder een jaartal van 2042 als gereedkomingsjaar, dan 2024. Een subtiele omdraaiing van slechts 2 cijfers, een wezenlijk verschil in toekomstperspectief!

Ik blijf het volgen….


Inmiddels is de dramatische brand van de Notre Dame al ruim een half jaar geleden. De eerste kerkelijke mis is al weer een paar maanden geleden opgedragen, door geestelijken voorzien van markante witte bouwhelm, volstrekt in tegenspraak met het gebod dat je als man geen hoofddeksel draagt in de kerk. Veiligheidsexperts hebben op dit gebied echter andere principes, zeker in een kathedraal, die in principe op instorten staat. Bij de eerste beelden na de brand, kon ik niet anders dan opgelucht zijn.

Want een kathedraal zonder dak is weliswaar geen gezicht, zeker niet met een zo vertrouwd silhouet als dat van de Notre Dame, maar het blijft een kathedraal, geen puinhoop, geen ruïne! Dat gegeven, dat gevolg van de brand mag je, móet je wat mij betreft op conto van de Parijse brandweer zetten, die met een uiterst specialistische inzet het gebouw heeft gered. De brand is niet catastrofaal geworden voor het gebouw. 

Lees meer

Een eindje buiten Parijs, staat een bijzonder huis. Een bijzonder modern huis. Maar wel een huis dat vrijwel niemand meer gebouwd heeft zien worden, omdat het al hard op weg is naar de honderdjarige leeftijd. Terwijl, als je dit nu als ontwerp zou indienen, in Nederland, dit misschien nooit gebouwd zou mogen worden, vanwege de moderniteit. 

Deze tegenstrijdigheid is te danken aan de Zwitserse architect Charles Edouard Jeanneret. Een onbekende grootheid? Deze naam wel, tot je zijn bekendere pseudoniem hoort: Le Corbusier. Een van de grote pioniers van de moderne stijl. Hij begon in de jaren ’20 samen met een groep andere vooruitstrevende architecten totaal nieuwe woningen en gebouwconcepten te ontwikkelen. 

Lees meer

Al jaren ben ik een regelmatige bezoeker van de Sainte Chapelle, dat is intussen bekend. Niet voor niks schreef ik een van m’n eerste blogs over deze fascinerende kapel van het voormalige koninklijke paleis.

Echter, een “grote” frustratie restte mij al jaren. Eigenlijk vanaf het moment dat het besef bij me doordrong dat veel grote kerken en kathedralen uitbundig gekleurd zijn geweest, ook aan de buitenzijde. Want mijn zo geliefde Sainte Chapelle, gaf hier geen enkele aanwijzing voor… Terwijl de binnenkant juist zo uitbundig is… Vreemd. Ook al omdat je juist aan een koninklijke kapel de rijkste uitstraling verwacht.

Lees meer

Onlangs was ik met Jannie en Wouter in Parijs. Zij besloten hun vakantie in Frankrijk met een bezoek aan Parijs, ik ben hen daar tegemoet gekomen. Ze kenden Parijs wel, Louvre, Eiffeltoren, Arc de Triomphe, Champs-Elysées en Notre Dame, maar konden mij niet zo goed vertellen waar ze nu graag nog eens met mij naar toe wilden gaan. Ik heb hen voorgesteld om vrij door de stad te zwerven, en maar gewoon te kijken waar we uitkwamen. Het bleek een schot in de roos.

Zo hebben we wat door het centrum gezworven, vanaf de fietsverhuur, waar we ons vervoermiddel voor de dag opgepikt hebben. Hun nieuwsgierigheid werd gewekt toen we voorbij de Sainte-Chapelle fietsten: “wat is dat voor een kapel daar” vroeg Jannie. Ik heb uitgelegd wat het was, en door mijn enthousiasme voor het gebouw, besloten we om het te bezoeken. Ze werden aangenaam verrast door vrijwel geen wachtrij, terwijl er een paar honderd meter verderop voor de Notre Dame een rij van tientallen meters lang over het plein krulde, we waren er net aan voorbij gefietst.

Lees meer

Onlangs gelezen in de krant: Notre Dame verkruimelt!

Nou ja, zo’n vaart zal het niet lopen met een van de meest bezochte gebouwen van Parijs, waarvan de eerste steen in 1163 werd gelegd door paus Alexander III, in aanwezigheid van de oude schoolvriendjes Maurice en Lodewijk, toen inmiddels bisschop Maurice de Sully en koning Lodewijk VII geworden. Het gebouw staat al ruim 850 jaar en zal echt nog wel even blijven staan. Maar hoe is het er dan werkelijk mee gesteld?

Lees meer

Vlak buiten Parijs vond in de 12e eeuw de geboorte plaats van een bouwstijl die over de hele wereld, tot diep in de twintigste eeuw een enorme invloed heeft gehad. Heette het in de Middeleeuwen nog Opus Modernum, modern werk, vanaf de 15e eeuw is de stijl bekend geworden onder de naam Gotiek. Eerst een scheldnaam, verwijzend naar de Goten die het Romeinse Rijk ten val brachten, maar uiteindelijk de benaming voor de stijl geworden, waarin zo veel kerken, kathedralen, stadhuizen en andere gebouwen zijn opgetrokken. Hoe is dat zo ontstaan? Lees meer

Liefhebbers,

Het hart van Parijs, waar de stad ooit als Lutetia is ontstaan, wordt gevormd door het Île de la cité, het eiland waaromheen de Seine zich in 2 takken splitst. Het is een van de drukst bezochte plekken van Parijs, niet in het minst vanwege de Notre Dame, die op dit eiland werd gebouwd. De kathedraal die iedereen bezoekt, en waarvoor tegenwoordig de nodige wachtrijen staan, om zelfs maar gewoon binnen te kunnen.

Lees meer